("අරුණ" ජාතික පුවත්පත)

-Lakmal Bogahawatta-

සංවාදකයා - විදර්ශන සාහිත්‍ය ත්‍යාගය දිනූ ‘ලිහිල් බොත්තම්’ නවකතාවේ අවසානයෙන් අපි මේ සංවාදය පටන් ගනිමු. “කලාවකින් ජීවිතයේ සත්‍ය ගවේෂණයට අවැසි නම්, ඔබ ඔබේ පින්සලට මිනිසාගේ ප්‍රකෘතිය හසුකරගන්න” මේ තමයි ඒ අවසානය. මෙතන ‘මිනිසාගේ ප්‍රකෘතිය’ යනුවෙන් ඔබ අදහස් කළේ කුමක් ද?

නිශාමනී අදාසූරිය - මනුෂ්‍යයෙක් විදිහට ඉපදුණාට පසුවයි අපේ ආගම, සංස්කෘතිය හැදෙන්නේ. මම මේ නවකතාවෙදි ප්‍රධාන කරගන්නේ ස්ත්‍රිය. ඉතින් ස්ත්‍රිය නිර්මාණය කරන්නේ සංස්කෘතිය විසින්. අපි අඳින හැටි, කතාකරන විදිහ තීරණය වෙන්නේ සංස්කෘතියෙන්. ඒ නිසා ස්ත්‍රිය තුළ සිටින සැබෑ කෙනා සොයාගන්න නම්, ඇගේ ප්‍රකෘතියට යන්න කියන එකයි මම ඉන් අදහස් කළේ.

 

ස්ත්‍රියගේ ප්‍රකෘතිය හමුවෙන්නේ සංස්කෘතික බැඳීම්වලින් නිදහස්වූ තැනින් ද?

ඔව්, මම හිතන්නේ එහෙම.

 

එසේ නම් ස්ත්‍රිය සංස්කෘතිය නොසලකා හැර තමන්ට අවශ්‍ය ආකාරයට ජීවත්විය යුතු ද?

අපි බලාපොරොත්තුව වෙන්න ඕන මිනිස් සමාජය වඩා යහපත් කරන්න. පරිපූර්ණ මනුෂ්‍යත්වයක් කරා යෑමයි අපේ අරමුණ වෙන්න ඕන. අපි දියුණු මනුෂ්‍යත්වයක් කරා යන ගමනෙදි සමහර සංස්කෘතික සීමා, බාධක අන්තගාමීයි. නමුත් සමහර ඒවා යහපත්. ඒ යහපත් දේ අපි රැකගන්න ඕන. හැමදේම ප්‍රතික්ෂේප කිරීම නෙවෙයි මා අදහස් කරන්නේ.

 

ශ්‍රී ලාංකේය කාන්තාවට ඔබ ප්‍රාර්ථනා කරන නිදහස අහිමිවෙලා ද?

කාන්තාවගේ නිදහස කවුරුත් බලෙන් නැතිකරලා නැහැ. නමුත් ඒ නිදහස ඉබේම අහෝසිවී ගිහින්. ඒ සංස්කෘතික සහ සමාජීය සාධක නිසා. දියණිය, බිරිඳ සහ මව කියන භූමිකා ඇතුළේ ඇයටත් නොදැනීම සීමාවන් නිර්මාණය වෙලා.

සරලම උදාහරණයක් ගත්තොත් මවකට කලිසමක් ඇඳගෙන බොහෝ පාසල්වලට යන්න බැහැ. ඇඳුම් පැළඳුම්වලින් සීමාවෙලා. සැමියා මියගිය කාන්තාවක් වෙනත් විවාහයකට උත්සාහ කළොත් ඇය විවිධ චෝදනාවලට ලක්වෙනවා. මේ තත්ත්වය බහුලව තියෙන්නේ ග්‍රාමීයව. නිවසේ කටයුතු කරද්දි ඇයටත් ඇගේ දරුවන්ට, සැමියාට කැමැති දේවල් උයා පිහා දෙනවා. ඇය කැමැති දේ යටපත්වෙනවා. ඇයට සිනමාපටයක් නරඹන්න, පොතක් කියවන්න වෙලාවක් නැහැ. මනුෂ්‍යයෙක් වශයෙන් ස්ත්‍රියට නිදහස් අර්ථවත් ජීවිතයක් ගතකරන්න බැහැ. මොකද අර සංස්කෘතික, සමාජීය සාධක නිසා ඇය යටපත්වෙලා. කාන්තාව කියන්නේ තනිකරම සංස්කෘතියේ කැඩපතක්.

 

නමුත් අද අපේ කාන්තාව පරිපාලන ක්ෂේත්‍රයේ ඉහළම තනතුරු හොබවනවා...

ඒ තැන්වල කාන්තාව ඉදිරියෙන් ඉන්නවා. නමුත් අපි සමීක්ෂණයක් කළොත් කාන්තාවකට මම ඉහත කී සීමාවන් තියෙනවා. ඒ සීමාවන්ට අභියෝග කරලා ජයගත් කාන්තාවන් ඉන්නවා. ඒ අය තමයි ඉදිරියට යන්නේ.

විශ්වවිද්‍යාලයකින් උපාධිය ලබා වසරකට එළියට එන කණ්ඩායමක වැඩිපුරම ඉන්නේ ශිෂ්‍යාවෝ. නමුත් ඉන් එහාට ගියාම එක්කෝ ඇය සංවර්ධන නිලධාරිනියක් නැත්නම් ගුරුවරියක්. ඉදිරියට යන පිරිස අඩුයි.

 

කාන්තාවගේ නිදහසට විවාහය බාධාවක් ද?

බොහෝ දුරට බාධාවක්.

 

ලේඛිකාවක් විදිහට රැඳීමට ඔබට ඔය සංස්කෘතිය බාධාවක්වෙලා නැද් ද?

ඇත්තටම මට ගෙදරින් නම් කිසිම බාධාවක් නැහැ. මම විවාහවෙලා තවම අවුරුද්දයි. මගේ සැමියාත් සාහිත්‍යයට සම්බන්ධ කෙනෙක් නිසා මගේ නිර්මාණ කටයුතුවලට සම්පූර්ණ නිදහස දීලා තියෙන්නෙ. සමහර වෙලාවට ගෙදර උහන පිහන වැඩවලින් පවා මා නිදහස් කරන අවස්ථාවන් තියෙනවා.

 

ඔබ ස්ත්‍රිවාදිනියක් ද?

එහෙම තැනකට කොටුවෙන්න බැහැ. නමුත් ස්ත්‍රියට නිසි තැන ලැබෙන්න ඕන. සමාජයේ ස්ත්‍රියට තියෙන නිදහස, ඇයගේ ප්‍රශ්න ගැන තියෙන අවධානය මදි. සාහිත්‍යය සහ සමාජ විද්‍යා ඇසුරු කරන අය අතර එය කතාබහට ලක්වුණත් ඉන් පහළට එය සමාජගතවෙලා නැහැ. මා ජීවත්වන ග්‍රාමීය සමාජය ගත්තොත් තමන්ට හිමිවිය යුතු තැන ගැන ස්ත්‍රියට අවබෝධයක් නැහැ. එවැනි තැනක් අවශ්‍ය නැහැ කියන ආකල්පයක් තමයි තියෙන්නේ.

එවැනි පසුගාමී චින්තනයක් ඇතිවෙන්නේ ස්ත්‍රිය වැඩිදුර අධ්‍යාපනය නොලැබීම නිසයි. එනිසා නිදහස් චින්තනයක් ඇයට නැහැ. එතැනම කාන්තාව යටපත්වෙලා අවසන්.

 

ඔබ වෘත්තියෙන් ගුරුවරියක්. ‘ලිහිල් බොත්තම්’ නවකතාවේ මුඛ්‍ය චරිතය ‘දුර්ගා’ උපදින්නේ ඔබ පාසලේදී දුටු පුංචි දැරියක් නිසා බව නවකතාවේ පෙරවදනේ සඳහන්. දුර්ගා ගොඩනැඟෙන්නේ ඇයට මුහුණදීමට සිදුවූ සත්‍ය සිදුවීම් ඇසුරෙන් ද?

නැහැ, දුර්ගා මගේ පරිකල්පනයේ උපන් චරිතයක්. සංස්කෘතික බැඳීම්වලින් තොර නිදහස්කාමී ස්ත්‍රියට මම කැමැතියි. දුර්ගාගේ ළමා කාලය පමණයි මා දුටු ඒ කුඩා දැරිය ඇසුරෙන් බිහිවුණේ.

 

ඔබේ ආඛ්‍යානයේ මුල් පරිච්ඡේදය ගලාගෙන යන්නේ උත්තම පුරුෂ කථකයෙක්ගෙන්. නමුත් ඉන් පසුව කතාව කියන්නේ සර්වවේදී කථකයෙක්...

මගේ කතාව වඩා හොඳින් පාඨකයා අතරට ගෙනයන ආකාරය කල්පනා කරද්දි මට හිතුණ දේ තමයි දුර්ගාට තමන්ගේ සිතුවිලි කියන්නත් ඕන, බාහිර කෙනෙක් දුර්ගා දකින විදිහත් කියන්න ඕන කියල. ඒ නිසයි එවැනි දෙයක් කළේ.

 

ස්ත්‍රී නිරුවත, එම නිරූපිකාවන්, ඒ නිරූපිකාවන්ගේ ජීවිත, ඔවුන් සිතුවමට නඟන විශ්වවිද්‍යාල සිසුන්, මහාචාර්යවරුන් මේ නවකතාවේ අපට හමුවෙනවා. ඔබ මේ ක්ෂේත්‍රය පිළිබඳ වැඩිදුර හැදෑරූ අයෙක් ද?

චිත්‍ර මම විෂයයක් විදිහට අධ්‍යනය කරල නැහැ. එකක් කියැවීම්, අනෙක මගේ බාල සහෝදරිය කරන්නේ චිත්‍ර. ඇය අඳින සිතුවම්, නිරූපණ ශිල්පිනියන් පිළිබඳ ඇගේ අත්දැකීම් තමයි මට එතනදි බලපෑවෙ.

 

වරුණ, මිස්ටර් ප්‍රනාන්දු වැනි චරිත ඔබ ගොඩනඟන්නේ කවුරුන් දෙස බලමින් ද?

මගේ ජීවිතයෙදි ඇසුරු කරන්නට සහ කතාබහ කරන්නට මට ලැබී තියෙන්නෙ මටත් වඩා වයසින් වැඩි අය. පාසල් ජීවිතයෙදි වුණත් වැඩිමහල් පිරිමි ගුරුවරු ගැන අවධානයකින් හිටියා. ඒ කියන්නෙ ඔවුන්ගේ හැසිරීම්, සම්බන්ධතා වගේ දේවල් ගැන. ගුරුවරියක් වූ පසු මගේ වෘත්තීය ජීවිතය තුළත් මට හමුවුණේ මට වඩා වයසින් වැඩි අය. ඒ නිසා ඔවුන්ගේ හැසිරීම්, සම්බන්ධතා ගැන යම් අවබෝධයක් මට තිබුණා. ඒවත් එක්ක මගේ පරිකල්පනයේ තමයි ඒ චරිත ගොඩනැඟුණේ.

 

‘ලිහිල් බොත්තම්’ නවකතාවට මේ වෙද්දි ලැබෙන්නේ මොනවගේ ප්‍රතිචාර ද?

බොහෝ දෙනා මෙය වෙනස් කතාවක් බව කියනවා. ඒත් මා ගැවසෙන සමාජයේ අය නවකතාවේ අවසානයට එතරම් කැමැත්තක් නැද්දෝ කියා හිතුණා.

 

නවකතාවේ අවසානය ඔබ පෙර සැලසුම් කර තිබුණු අවසානයම ද?

නැහැ... ලියාගෙන යද්දි අවසන් කරන්න අවස්ථා දෙක තුනක් මනසේ තිබුණා. නමුත් මට අවශ්‍ය වුණා රැඩිකල් අවසානයක්. ඒ තමයි මේ අවසානය.

 

ඒ අවසානය එක්ක මට සිහිපත් වුණේ අශෝක හඳගමගේ 'අක්ෂරය' චිත්‍රපටය. වෙස්සගිරිය කියන්නේ රහතන් වහන්සේලා වැඩ සිටි බිමක්. ඔබ දුර්ගා දෙවරක් නිරුවත් කරන්නේ ඒ බිමේදි...

කොච්චර කිව්වත් වර්තමානයේ එවැනි තැන්වල යම් යම් සිදුවීම් වෙනවා. ඒවා ගැන අපි දන්නේ නැහැ. ස්ත්‍රිය සම්බන්ධව තියෙන සීමාවන් ගැනයි මට මතුකරන්න ඕන වුණේ. ඇගේ සිරුර නිසා ඇයට තියෙන සීමා, ඇයගේ සිරුර නිසා එල්ලවෙලා තියෙන අභියෝග ඒ දේවලට රැඩිකල් විදිහට ස්ත්‍රිය මුහුණදෙන විදිහ පෙන්වන්න තමයි මට ඕන වුණේ.

මම ළමා කාලයේ වෙස්සගිරියට ගිය අමුතු මතකයක් මගේ හිතේ තිබුණා. මෑතකදි මේ නවකතාව වෙනුවෙන්ම මම එතැනට ගියා. වෙස්සගිරි භූමියේ ගල් දෙකක් උඩ තියෙන ඒ පිහිටීම තමයි මා එතැනට ආකර්ෂණය කළේ.

 

තථ්‍ය ලෝකයේ යථාර්ථයයි, ප්‍රබන්ධයේ යථාර්ථයයි අතර සමබරතාව ඇතිකරන්නේ කොහොම ද?

මේ නවකතාවේ බොහෝ සිදුවීම් සමාජය ඇතුළෙ සිදුවන දේවල්. අවසාන පරිච්ඡේදය වෙද්දි තමයි අපේ සමාජයේ පවතින යථාර්ථය ඉක්මවා යන්නේ. මොකද අම්මාට එවැනි දෙයක් වෙන්න පුළුවන් ද? කියන එකත් එක්ක. නවකතාව කියන්නේ සත්‍ය සහ ප්‍රබන්ධය කියන දෙකේම එකතුවක්නෙ. දුර්ගා කෙතරම් නිදහස්කාමී ගැහැනියක් වුණත්, ඇය තම පුතා දුටු විගස කැළඹුණා. පුතා වුණත් සැබෑ කලාකාරයෙක් නම් අම්ම දැක්කට පස්සෙ කැළඹෙන්න බැහැ. හික්මීමක් තියෙන කලාකරුවෙක් නම් සිදුවිය යුත්තේ එයයි. එය තථ්‍ය සමාජයේ සිදුනොවන්න පුළුවන්. නමුත් තාර්කිකව කල්පනා කළොත් විය යුත්තේ එයයි.

 

වර්ණ මද්දුම බණ්ඩාර මහාචාර්වරයෙක් වගේම කලාකරුවෙක්. නමුත් ඔහුගේ හික්මීම නැතිවෙනවා දුර්ගාගේ නිරුවත දැකීමෙන්...

ඔවුන්ගේ රති සම්භෝගය මම ගත්තේ හික්මීම නැතිවුණා කියන තැනින් නෙවෙයි. එතනදි වුණේ ඔහුගේ චිත්‍රයට අවශ්‍ය හැඟීම් නියමාකාරයෙන් ගන්න ඒ අවස්ථාවේ ඒ හැඟීම් ක්‍රියාත්මක වුණ බවයි මට කියන්න ඕන වුණේ.

 

‘ලිහිල් බොත්තම්’ විදර්ශන ත්‍යාගයට ඉදිරිපත් කිරීමේ අරමුණින් රචනා වූ නවකතාවක් ද?

නැහැ, මම මේ නවකතාව ලිව්වේ 2022 වසරේ. ඇත්තම කිව්වොත් විදර්ශන ත්‍යාගයට ඉදිරිපත් කරන්න බලාපොරොත්තුවෙන් හිටපු නවකතාව මට තවම ලියා අවසන් කරන්න බැරිවුණා. ඒ නිසා තමයි මේ නවකතාව තරගයට ඉදිරිපත් කළේ.

 

හොඳයි, ඔබේ මේ නවකතාවට අදාළ අත්පිටපත විදර්ශන ත්‍යාගයට ඉදිරිපත් කළාට පසුව, ඒ ඇගැයුම් මණ්ඩලය ඔබට යම් සංස්කරණ යෝජනා ගෙනාවා ද?

අත්පිටපත සම්බන්ධයෙන් මා සමඟ අදහස් හුවමාරු කරගත්තේ විදර්ශන ආයතනයේ ළහිරු කරුණාරත්න. ඔහු සමඟ කළ අදහස් හුවමාරුවේදී අත්පිටපතේ මුල් කොටසේ පරිච්ඡේදයක් අයින් කළා. ඒ හැර අත්පිටපතට කිසිදු වෙනසක් වුණේ නැහැ.

 

විදර්ශන ත්‍යාගය ලැබීම නිසා මේ නවකතාව ලබන වසරේ ස්වර්ණ පුස්තක සම්මානයට සලකා බලන්නේ නැහැ. මොකද වෙනත් සම්මාන උලෙළක සම්මානයට පාත්‍ර වූ කෘති ස්වර්ණ පුස්තක සම්මානයට සලකා නොබලන බවට කොන්දේසියක් තියෙන නිසා...

මගේ නවකතාව පමණක් නෙවෙයි, වෙ න කාගෙ හරි නවකතාවක් ඒ වගේ කොන්දේසියක් නිසා ලංකාවේ ජාතික මට්ටමේ සම්මාන උලෙළකට සලකා නොබැලීම අසාධාරණ තීරණයක්. අත්පිටපත් තරගයකින් තේරුණු පමණින් එවැනි නොසලකා හැරීමක් කිරීම කණගාටුවට කරුණක්.

 

වෘත්තීය ජීවිතයේ ලබන අත්දැකීම් ඔබේ ලේඛනයට බලපාන්නේ කොහොම ද?

ලොකු බලපෑමක් තියෙනවා. මම උගන්වන පාසලේ ළමයින්ට තියෙන්නෙ හිතාගන්නවත් බැරි ප්‍රශ්න. ඒ ප්‍රශ්නවලට විසඳුම් හොයන්න උත්සාහ කරද්දිම මගේ පරිකල්පනය අවධිවෙනවා. මගේ කලා ජීවිතයට ඒවා බලපානාව. මගේ ඊළඟ නවකතාව ලියද්දි ඒ දේවල් ලියැවෙයි.

 

අගනුවරින් බැහැර වෙසෙන ඔබට කොළඹ සාහිත්‍ය කථිකාව මඟහැරීම ඔබේ සාහිත්‍ය ජීවිතයට අවාසියක් නෙවෙයි ද?

භෞතික දුරස්ථභාවයක් තියෙනවා තමයි. සමහර අවස්ථාවල අගනුවර පැවැත්වෙන සාහිත්‍ය සංවාදවලට සහභාගිවෙන්න අවශ්‍ය වුණත් කාලය නොමැතිවීම හෝ ආර්ථික හරස්වීම නිසා මඟහැරෙනවා. ඒ නිසා කොළඹ කේන්ද්‍රීය පවතින සාහිත්‍ය කථිකාව ඉන් බැහැරව අනෙක් ප්‍රදේශවලටත් සිදුවිය යුතුයි. කුරුණෑගල හැර වාරියපොල, නිකවැරටිය වගේ තැන්වල චිත්‍රපටයක් බලන්න චිත්‍රපට ශාලාවක් නැහැ. කාන්තාවගේ නිදහස ඉබේම අහෝසි වී ගිහින්

 

සංවාදය - ලක්මාල් බෝගහවත්ත

මෙම සංවාදය 'අරුණ' ජාතික පුවත්පතේ 'ධාරා' සාහිත්‍ය අවකාශයේ (2025/11/05) වන දින මුල් වරට පළ විය.

 

 

 

(සංවාද සටහන උපුටා ගැනීම "Suranga Indika Lakmal Bogahawatta" ෆේස්බුක් පිටුව ඇසුරිනි)