("අරුණ" ජාතික පුවත්පත)

-Lakmal Bogahawatta-

සම්මානිත මහාචාර්ය ආරියරත්න ඇතුගලගේ නවතම නවකතාව ‘මකර පෙන්ඩනය’ සුරස ප්‍රකාශනයක් (ෆාස්ට් පබ්ලිෂින්) ලෙසින් පසුගියදා නිකුත් විය.

සිනමාව, වේදිකාව සහ රූපවාහිනිය තුළ තම නිර්මාණ කුසලතා ප්‍රකට කළ මහාචාර්ය ඇතුගලයන් විසින් මීට පෙර සහෝ නමින් නවකතාවක් රචනා කරන ලද අතර එය ඔහු විසින් අධ්‍යක්ෂණය කළ ‘සහෝ’ සිනමාපටයේ තිර පිටපත ඇසුරින් රචනා වූවකි. මේ සංවාදය ඔහුගේ නවකතා කලාව පිළිබඳවය.

 

සංවාදකයා -  ⁠ඔබ නිර්මාණකරුවෙක් ලෙස වඩාත් සමීප දෘශ්‍ය මාධ්‍යයට. ඔබ මීට පෙර ලියූ ‘සහෝ’ නවකතාව බිහිවෙන්නෙත් චිත්‍රපට තිර පිටපතක් ඇසුරෙන්. ඒ අර්ථයෙන් ගත්තාම ‘මකර පෙන්ඩනය’ තමයි ඔබ ලියූ පළමු නවකතාව. මාරියෝ වර්ගාස් යෝසා කියනවා නවකතා ලිවීම වෘත්තීය නිරුවත් රංගන ශිල්පිනියෝ වේදිකාව මත දී ඇඳුම් එකිනෙක ඉවත් කර තමන්ගේ සිරුර පෙන්වීම හා සමාන දෙයක් බව. නවකතා ලිවීමේ ඔබේ අත්දැකීම ගැන විස්තර කළ හැකි ද?

ආරියරත්න ඇතුගල - ‘මකර පෙන්ඩනය’ නවකතාව ආශාව සහ අනන්‍යතාව අප හැඩගස්වන ආකාරය පෙන්වන්නක්. එය නවකතාකරුවා තම අභ්‍යන්තරය නිරාවරණය කරන ආකාරය පිළිබඳ ඔබ කියූ මාරියෝ වර්ගාස් යෝසා ගේ අදහසට බොහෝ සෙයින් සමාන යි.

යෝසා යෝජනා කරන්නේ, ප්‍රබන්ධ නිර්මාණය කිරීමේදී, නවකතාකරුවා අභ්‍යන්තර ස්වභාවය හෙළිදරව් කිරීම සඳහා පෞද්ගලික සහ සමාජ සම්මුතියේ ‘ඇඳුම්’ පවා ඉවත් කළ යුතු බවයි. මගේ මුල් දෘශ්‍ය කෘති රූපය, රංගනය සහ සාමූහික ශක්තිය මත රඳා පැවතුනත්, මෙම නවකතාවට ගැඹුරු තනිකමක් සහ අවදානමක් ගත්තා. නවකතාවක් නිර්මාණය කිරීම හුදෙක් බුද්ධිමය අභ්‍යාසයක් නෙවෙයි. නවකතාව කියන්නේ පරීක්ෂා කිරීම සඳහා අනාවරණය කරන ලද මනසක්.

මගේ නවකතාව, සංස්කෘතික හා මනෝවිද්‍යාත්මක යන දෙඅංශයෙන්ම නූතන විරසකභාවය පිළිබඳ ගවේෂණයක්. චීනයෙ දී මගේ නිරීක්ෂණය ඒ ගැනයි. සහන් සහ ලී අතර, සහන් සහ ගැන්ග් අතර නොකියූ දේ පැහැදිලි සංවාදයකට වඩා ගැඹුරින් සෙමින් දැනෙන අවකාශයක්. අනන්‍යතාව මාරු කිරීමට ඇති බිය සහ අත්පත් කර ගැනීමේ වේදනාව හෙළි කරන නිහඬ, නොවිසඳුනු සමාජ අවස්ථා ඔස්සේ මා ගමන් කළා. ආදරය, නිදහස සහ සංස්කෘතිය පිළිබඳ තමන්ගේම අවිනිශ්චිතතාවන්ට මුහුණ දෙන තාරුණ්‍යය මා දැක්කා. ‘මකර පෙන්ඩනය’ මගේම අභ්‍යන්තර ප්‍රතිරෝධයේ නවකතාවක්.

 

තමන්ගේ අභිප්‍රායයන්, අරමුණු ප්‍රශ්න කිරීමට කතා කීමේ කලාවේ නියැළි අයෙකුට හැකි යැයි ඔබ විශ්වාස කරනවා...

ඔව්, කතන්දර කියන්නෙකු තමන්ගේම අභිප්‍රායයන් සහ ඉලක්ක ප්‍රශ්න කළ යුතුයි. කතන්දර කීමේ කලාව කෙනෙකුගේම ඉලක්ක ප්‍රශ්න කිරීමේ ක්‍රමයක්. කලාකරුවා පෞද්ගලික ආශාවන් සහ ප්‍රතිවිරෝධතා පරීක්ෂා කරනවා වගේම, කතන්දර කීම නිර්මාණ ක්‍රියාවක් පමණක් නෙවෙයි. තමාගේම පරාවර්තනයක් සහ සදාචාරාත්මක විමසීමක්. ‘මකර පෙන්ඩනය’ බිහි වුණේ මාවම ප්‍රශ්න කිරීමෙන්. නිරුවත, ලිංගිකත්වය සහ සමලිංගිකත්වය යන තේමාවන්, මම නවකතාවට ආභරණ කරන්න හිතුවෙ නැහැ. ස්වයං ප්‍රශ්න කිරීමෙන් කෘතිය අවංකව හා ජීවමානව තබා ගන්නවා. එය මා හුදෙක් විනෝදාස්වාදයේ නිර්මාපකයෙක් වීම වළක්වා, සත්‍යය සොයන්නෙකු බවට පත් කළා. කලාව කියන්නේ කතාවක් කීම පමණක් නෙවෙයි, එම කතාව පැවසිය යුත්තේ මන්දැයි පරීක්ෂා කිරීමත් අවශ්‍යයි.

⁠

ඔබ ආසන්න දෙවසර ගත කළේ චීනයේ. මේ නවකතාවෙදි ඔබ චීනය පිළිබඳ යම් සිතුවමක් පාඨක මනසේ අඳිනවා. චීන සංස්කෘතිය, කලාව එතනදි හමුවෙනවා...

චීනයේ ජීවත් වීමෙන් චීන ජීවිතය හා කලාව තුළ සුන්දරත්වය සහ සංයමය පවතින ආකාරය මේ නවකතාවෙන් දැකීමට සැලැස්සුවා. එය නවකතාව සඳහා චිත්තවේගීය රසායනාගාරයක්. මා නිරීක්ෂණය කළ නිශ්ශබ්දතාව, විනය සහ චිත්තවේගී යටි ප්‍රවාහයන් නවකතාවේ වායුගෝලයේ කොටසක් බවට පත්වෙනවා. මම එහි රිද්මය, එහි නිහඬ අරගල සහ එහි ප්‍රතිවිරෝධතා අවශෝෂණය කළා. නවකතාව වර්ධනය වුණේ නිදහස සහ සංයමය, සම්ප්‍රදායය සහ ආශාව අතර ආතතියෙන්.

 

චීනය මහ සංස්කෘතියකට හිමිකම් කියන රාජ්‍යයක්. ඒ වගේම අද ඔවුන් ලෝකයේ මහ බලවතෙක්. මේ මහ දියුණුව තුළ ඔවුන් ඔවුන්ගේ මහ සංස්කෘතියට දක්වන්නේ කිනම් සැලකිල්ලක් ද?

චීනයේ සංවර්ධනය වේගවත් හා බලවත්. නමුත් ඔවුන් එහි සංස්කෘතික මූලයන් අතහැර දමා නැහැ. නිහඬ ගැටුමකින් සම්ප්‍රදායය සහ නූතනත්වය පවතින ආකාරය මා දුටුවා. චීන ජාතිකයන්ට තියෙන්නේ ඔවුන්ගේ උරුමය කෙරෙහි ගැඹුරු ගෞරවයක්. තාක්ෂණික ප්‍රගතිය මධ්‍යයේ වුණත්, කලාව, දර්ශනය සහ ඉතිහාසය ආරක්ෂා කිරීමට දැඩි උත්සාහයක් ගන්නවා. එම ශක්තිය පිටුපස කලාව, සාහිත්‍යය සහ දර්ශනය කෙරෙහි නොබිඳුණු ගෞරවයක් තියෙනවා. චීනයේ ශක්තිය මෙම ද්විත්වභාවය තුළ මුල් බැස ඇති බවයි මට හැඟුණේ. දැවැන්ත සංවර්ධනයක් මධ්‍යයේ වුණත්, උරුමය කෙරෙහි ප්‍රවේශමෙන් අවධානය යොමු කිරීම නිසා චීනයට අද්විතීය අනන්‍යතාවක් සහ සදාචාරාත්මක පදනමක් ලබා දෙනවා.

 

ඔබ අපේ ජන සම්ප්‍රදායයයෙන් වැඩගත් කලාකරුවෙක්. ‘මහසමයම’, ‘මහසුපින’ ඊට උදාහරණ. ඔබ කළ ඒ නිර්මාණ සහ ඊට ලැබුණු ප්‍රතිචාර ගැන තෘප්තිමත් ද?

එම කෘති මට අපගේ ජන සම්ප්‍රදායයන් ගවේෂණය කිරීමට සහ නැවත අර්ථකථනය කිරීමට ඉඩ සැලසූ අර්ථයෙන් මම සෑහීමට පත්වෙනවා. ප්‍රශංසාව හෝ විවේචනය යන සෑම ප්‍රේක්ෂක ප්‍රතිචාරයක්ම අඛණ්ඩ සංවාදයක කොටසක්. තෘප්තිය සැමවිටම තාවකාලිකයි. ‘මහසමයම’ සහ ‘මහසුපින’ පවතින්නේ බහු අර්ථකථන අඩවි ලෙස. සාර්ථකත්වය පිළිබඳ තනි මිනුමක් නැහැ. වැදගත් වන්නේ පෙළ, රංගනය සහ නරඹන්නා අතර සංවාදය.

 

හොඳයි, ඔබට හුරු පුරුදු රූපයෙන් චරිත මැවීමයි. නමුත් නවකතාවකදි චරිත මවන්නේ වචනයෙන්. එය මකර පෙන්ඩනයේදි ඔබට අභියෝගයක් වුණේ නැද් ද?

ඔව්, එය අභියෝගයක්. රූපයෙන් චරිතය මතුවෙන්නේ දෘශ්‍ය ඉඟි, අභිනයන් හා එහි ප්‍රකාශන මගින්. නවකතාවකදී සෑම සියුම් බවක්ම ප්‍රකාශ කරන්නේ භාෂාව ඔස්සේ පමණයි. සියුම් හැඟීම් සහ ආතතීන් ගැඹුරට කිමිදීමට වචන අවශ්‍යයි. වචන මට සහන්, ලී සහ අනෙකුත් අයගේ අභ්‍යන්තර ජීවිතය රූපවලට පමණක් ග්‍රහණය කර ගත නොහැකි ආකාර ගවේෂණයකට ඉඩ දුන්නා.

 

⁠මකර පෙණ්ඩනයේ ප්‍රධාන කථකයා 'සහන්' අදහස් කරන විදිහට, කලාවෙන් කැරැලි ගහන්න පුළුවන් ද නව ලිබරල් ධනවාදය ඇතුලේ...?

නව ලිබරල් ධනවාදය තුළ කලාවට කැරැලි ගැසිය හැකියි. නමුත් එහි කැරැල්ල බොහෝ විට නිහඬයි. ඛණ්ඩනය වූවක්. එය ගැටුම්කාරීයි. සහන්ට සියල්ල අවශ්‍ය වුණත් පැහැදිලි මාර්ගයක් සොයා ගැනීමට නොහැකිව සියල්ල කෙරෙහි ඇලී ඉන්නවා. මනෝමය ලෙස ගැඹුරු පැවැත්මේ දෙගිඩියාවකින් පෙළෙනවා.

කලාව ප්‍රතිරෝධය දක්වන්නේ විවෘත ගැටුමකින් නෙවෙයි. සියුම් ප්‍රශ්න කිරීමෙන්. මනෝවිද්‍යාත්මකව, එය ආශාව සහ සීමාව අතර ආතතියක් පිළිබිඹු කරන්නක්. කැරැල්ල නොවිසඳී පැවතුනත්, කලාව මගින් ප්‍රශ්න කිරීමට, නොසන්සුන් කිරීමට සහ යටපත් කර ඇති දේ හෙළි කිරීමට අවකාශයක් තියෙනවා. කැරැල්ල අවිනිශ්චිත සහ නොවිසඳුනු වුණත්, ධනවාදය මර්දනය කිරීමට උත්සාහ කරන ආශාවන්, ඒ හා පවත්නා ව්‍යාකූලත්වය සහ ප්‍රතිවිරෝධතා එමගින් හෙළි කරනවා.

 

⁠ඇත්තෙන්ම කලාව කවුරුන් වෙනුවෙන්ද?

සැබෑ කලාව සන්නිවේදනය කරන්නේ පිළිතුරු ලබා දීමෙන් නෙවෙයි. පිළිගැනීමේ, පරාවර්තනයේ සහ චිත්තවේගීය අවස්ථා නිර්මාණයෙන්. එක් එක් පාඨකයාට එය තුළ තමන් හමුවීමට ඉඩ සැලැස්වීමෙන්. ඕනෑම ආකාරයක කලාවක් අර්ථ දැක්වීම්වලට අභියෝග කරනවා. කලාව එහි අපැහැදිලි බව, ප්‍රතිවිරෝධතා සහ බහු අර්ථකථන සමඟ සම්බන්ධ වීමට කැමැති ඕනෑම කෙනෙකුටයි. එම අර්ථයෙන්, කලාව පවතින්නේ වෙළඳ භාණ්ඩයක් හෝ සේවාවක් ලෙස නෙවෙයි. විවෘත සංවාදයක් ලෙසයි.

සහන්, ලී සහ අනෙකුත් අය සැබෑ මිනිසුන්ගේ පිටපත් නෙවෙයි. නමුත් ඔවුන් ඕනෑම මිනිසෙකු අත්විඳිය හැකි සංකීර්ණතා, ප්‍රතිවිරෝධතා සහ අවදානම් රැගෙන යනවා. කලාව ඇත්තේ පුද්ගලයාගේ ගැඹුරුම සත්‍යය වෙනුවෙන්. නමුත් එය අවසානයේ ජනතාව සඳහා. මොකද කලාව ප්‍රකාශ කළ පසු කැඩපතක්, ආයුධයක් හෝ මිනිස් ප්‍රජාව සඳහා පාලමක් බවට පත්වෙනවා.

 

ඔබ කලාව ජනතාව සඳහා යැයි කියන්නේ ජනතාවාදී අදහසින් ද?

ජනතාව වෙනුවෙන් කියා මා අදහස් කරන්නේ ඒ පරණ අදහස නෙවෙයි. මොනවා වුණත් අවසාන වශයෙන් කලාව කරන්න වෙන්නේ ජනතාව වෙනුවෙන්. ජනතාව වෙනුවෙන් කළත් සමස්ත ජනතාවම එය අත්විඳින්නේ නැහැ.

 

ඔව්, අත්විඳින්න වුවමනාව තිබුණත් යම් යම් කරුණු නිසා එයට ඉඩ සැලසෙන්නේ නැහැ. ඔබ කළ ‘මහසුපින’ හෝ ‘මහසමයම’ හෝ නරඹන්න කොළඹ නෙළුම් පොකුණට එන්න ගමක ඉන්න කලාකාමී මිනිසෙක්ට හැකියාවක් නැහැ...

ජනතාව දැනුම්වත් නම් ‘මහසමයම’ නෙළුම් පොකුණේ තිබුණත්, ත්‍රිකුණාමලයට ගියත් බලන්න ඕන කෙනා යම් වෙලාවක එය බලනවා. කලාව කියන්නේ ජංගම රඟහල නෙවෙයි. ඔපෙරා, සිම්පනි තියෙන්නේ මහා රංගශාලාවල. ඒවා බලන්න යන්න ඕන. වඳින්න ඕන නම් රුවන්වැලිසෑය ළඟට යන්න ඕන මිසක්, රුවන්වැලිසෑය කොළඹට එන්නේ නැහැනෙ. කලාව කියන්නෙත් අවබෝධයෙන් යන්න ඕන ගමනක්.

 

කලාව විඳින්නත් කලාව ගැන දැනුම්වත් සමාජයක් තියෙන්න ඕන...

පැහැදිලිවම. යුරෝපාකරයේ මිනිසා ඒ ගැන දැනුම්වත්. ඒ දැනුම්වත් බව සමඟ කලාව පිළිබඳ නිරුක්ති ඔවුන්ට තියෙනවා. චිත්‍රයක් විශාල මුදලකට විකිණෙනවා. ඔවුන් කලාව විඳින්නේ එයට දිය යුතු නිසි ගෞරවය දීලා. මොනලිසා බලන්න ඕන නම් අපට සිද්ධවෙනවා යම්කිසි කැපකිරීමක් කරන්න.

 

කලාව පිළිබඳ දැනුම්වත් සමාජයක් බිහිවෙන්නෙ අධ්‍යාපනය තුළින්. නමුත් අපි මේ පසුකරමින් ඉන්නේ අපේ අධ්‍යාපනයෙන් සෞන්දර්ය ඉවත් කළ යුතුයි කියා තර්ක කරන මොහොතක...

චීනය සම්ප්‍රදායය සහ නවීනත්වය එක්ක අලුත් දේවල්වලට යනවා. ඒක ඔවුන්ගේ පාසල්වලත් තියෙනවා. පාසලෙන් පියානෝ හඬ ඇහෙනවා. ලංකාවේ ඒක නොවීම කණගාටුවට කරුණක්. සෞන්දර්යය කලාව ඕන කියන පිරිසක් තවමත් අපේ රටේ ඉන්නවා. ආගමට භක්තිය තියෙනවා වගේම කලාවට රසය තියෙනවා. රස වින්දනය දියුණු කරගන්නේ නැතිව කලාවට කිට්ටුවෙන්න බැහැ. ඒ දියුණු නොවන කලාවේ තමයි අපේ මිනිස්සු ඉන්නේ. රෑට රූපවාහිනිය ඉදිරි‍යේ වාඩි‍වෙලා එකම ආකාරයේ ටෙලිනාට්‍ය තමයි ඔවුන් බලන්නේ. ඒක කලාව ද? නැද් ද? කියන එක ඔවුන්ට අදාළ නැහැ. හැන්දෑවට මනසට කිට්ටු කරගන්න ඕන මොකක්දෝ විනෝදයක් තමයි ඔවුන්ට ඕන. එය හදන්නෙ අපි නෙවෙයි. බටහිර සහ බහුජාතික සමාගම්. ඔවුන්ගේ රස තමයි අපි රෑට විඳින්නේ. එවැනි මහා සමාජයක කලාව හා සම්බන්ධ අර්ථකථන, සාකච්ඡා කුඩා දේවල්. ඒක අපි වගේ රටවලට අභියෝගාත්මක ප්‍රශ්නයක්.

 

⁠ඔබ මේ වෙද්දි ගෙවන්නේ විශ්‍රාමික ජීවිතයක්. ඔබේ මේ ජීවිතය තුළ සාහිත්‍යය, කලාව ඉටුකරන්නේ මොන වගේ කාර්යභාරයක්ද?

මගේ කියවීම තනි සම්ප්‍රදායයක් හෝ කතුවරයෙක් කෙරෙහි අවධානය යොමු කරනවාට වඩා ගවේෂණාත්මක යි. මම නවකතා, කවි, දාර්ශනික ග්‍රන්ථ, කලා විචාර සහ විද්‍යාත්මක හෝ ඓතිහාසික ලිවීම්වලින් පවා ආස්වාදයක් ලබනවා. පෙළක් සමඟ ඇති සෑම හමුවීමක්ම මගේ නිර්මාණ ක්‍රියාවලිය පෝෂණය වන මනෝභාවයන් අවුස්සනවා. මම නිශ්චිත ක්‍රමයක් අනුගමනය කරන්නේ නැහැ. එදිනෙදා යථාර්ථයෙන් ඔබ්බට ඇති හැකියාවන් ප්‍රශ්න කිරීමට, විරුද්ධ වීමට සහ පරිකල්පනය කිරීමට අවකාශයක් සොයා ගන්නවා.

මේ අවධිය කලාව සහ සාහිත්‍යය මගේ ජීවිතය ප්‍රශ්න කරන්නන්. විශ්‍රාම යාම, කලාව සහ සාහිත්‍යයට අවශ්‍ය අවකාශයක්. ඒවා මට බුද්ධිමය වශයෙන් සහ චිත්තවේගීව සම්බන්ධ වී සිටීමට, අනන්‍යතාවය, සංස්කෘතිය සහ මානව අත්දැකීම් පිළිබඳ ප්‍රශ්න නැවත බැලීමට ඉඩ සලසනවා. සමාජ බැඳීම්වලින් ඔබ්බට අර්ථයක් සොයා ගැනීමට ඉඩ සලසනවා. කියවීම මගේ නව ආදරය සහ කැඩපත යන දෙකම වෙලා. වඩාත් හිතාමතා වේගයකින් ජීවිතය ගවේෂණය කිරීමට, නිර්මාණය කිරීමට සහ තේරුම් ගැනීමට නිදහස ලබා දීලා. ‘මහසමයම’ වගේ දෘශ්‍ය කාව්‍යයක් කරන්නත් මා සූදානම් වෙනවා.

 

සංවාදය - ලක්මාල් බෝගහවත්ත

(මෙම සංවාදය මුල් වරට 2025/10/02 සති අග 'අරුණ' ජාතික පුවත්පතේ පළවිය.)

 

 

 

(සංවාද සටහන උපුටා ගැනීම "Suranga Indika Lakmal Bogahawatta" ෆේස්බුක් පිටුව ඇසුරිනි)