මෑත වසරවලදී, දේශීය සිනමාව 'සිදුවීම් සිනමාව' (Event cinema) විසින් ආධිපත්යය දරමින් සිටී. ඉහළ ඔක්ටේන් ප්රචණ්ඩත්වය (High-octane violence) සහ ගොඩ්සිලා (Godzilla) වැනි අලෙවිකරණ ව්යාපාර මගින් මෙහෙයවන සිනමාත්මක කොල්ලකාරී ඝෝෂාකාරී ත්රාසජනක යුගයක, කල්පන සහ වින්දන ආරියවංශගේ අධ්යක්ෂණයෙන්, 'මලකි දුවේ නුඹ ' චිත්රපටය රසවින්දන අභයභූමියක් ලෙස පැමිණ ඇත.
බොහෝ චිත්රපට නරඹන්නාගේ ඩොපමයින් මට්ටම (Dopamine levels) ඉහළ මට්ටමක තබා ගැනීම සඳහා නිරන්තරව ක්රියා, වෙඩි තැබීම්, පිපිරීම් සහ ගැටුම් භාවිත කිරීම මගින් ඇස් කාර්යබහුල කරයි. නමුත් එමගින් හදවත බොහෝ විට නොසලකා හරියි. එවැනි සිනමාවක් මෙවන් චිත්රපට සිනමාහල්වලින් කලින් ඇද දමනු ලැබේ. මන්ද ඒවාට බ්ලොක්බස්ටර් (Blockbuster) එකකට එරෙහිව පළමු සතියේ දීම දිවි ගලවා ගැනීමට නොහැකි වන බැවිනි.
කෙසේවුව, 'මලකි දුවේ නුඹ' යනු සිනමා ප්රශංසාව ඉල්ලා සිටින චිත්රපටයක් නොවේ. එය නිහඬව මනෝවිද්යාත්මක පිළිගැනීමක් ඉල්ලා සිටී. එය නිර්මාණය වන්නේ දර්ශන, ගැටුම් හෝ ආඛ්යාන ආක්රමණ ඔස්සේ නොව, චිත්තවේගීය සමීපත්වය හරහා ය. මෙය වරදවා වටහාගැනීමෙන් ඇති වූ තුවාල පිළිබඳ චිත්රපටයකි. එහි කේන්ද්රයේ චනුලි (කුෂෙන්යා ෆොන්සේකා) සිටී. ඇය පරම්පරාගත මානසික හා සංස්කෘතික තත්වයක කැඩපතක් ලෙස ක්රියා කරන නව යොවුන් ගැහැණු ළමයෙකි. චනුලි සාම්ප්රදායික අර්ථයෙන් චරිතයක් නොවේ. ඇය පාවෙන හැඟවුම්කාරකයක් ලෙස ක්රියා කරයි. ඇගේ අභ්යන්තර ජීවිතය හිතාමතාම අවතක්සේරු කර ඇති අතර, ඇයට සියල්ලන්ම වීමට සහ කිසිවෙකු නොවීමට ඉඩ සලසයි. ඇතුළතින් චිත්තවේගීය ප්රකාශ කර, පිටතින් චිත්තවේගීයව නිහඬව සිටියි.
ඇය ප්රේක්ෂකයින් තමන්ගේම නව යොවුන් විය මතක් කරන සංකේතාත්මක බහාලුමකි. චනුලි බොහෝ ශ්රී ලාංකික නව යොවුන් යුවතියකගේ අභ්යන්තර ලෝකය නියෝජනය කරයි. එරික් එරික්සන් (Erik Erikson) අනන්යතා ගොඩනැගීම සහ භූමිකා ව්යාකූලත්වය අතර ආතතිය ලෙස හඳුන්වන දේ ඇය මූර්තිමත් කරයි. ඇයට ගැඹුරින් දැනෙයි, දැඩි ලෙස නිරීක්ෂණය කරයි, නමුත් සම්පූර්ණයෙන්ම ප්රකාශ කිරීමට චිත්තවේගීය ආරක්ෂාවක් නැත. ඇය සංසන්දනය, ස්වයං විඥානය සහ නිහඬ හුදකලාව විස්තාරණය කරයි. චනුලිගේ අභ්යන්තර ලෝකය පවුල විසින් පමණක් නොව, ඇගේ පරම්පරාවේ නොපෙනෙන සාමාජිකයින් විසින් හැඩගස්වා ඇත. නව යොවුන් වියේ පසුවන්නෙකුට තමා පිළිබඳ ස්ථාවර හැඟීමක් සොයා ගැනීමට නොහැකි වූ විට තම භූමිකාව පිළිබඳ ව්යාකූලත්වයක් ඇති වේ. ඔවුන්ට සමාජය තුළ තම ස්ථානය අහිමි වී, ඛණ්ඩනය වී සහ අවිනිශ්චිත වී බවක් දැනේ.
චනුලිගේම චිත්තවේගීය වචන මාලාව සමාජ කොන්දේසි මගින් සීමා කර ඇත. හොඳ දෙමාපියන් හා නරක දෙමාපියන් යන සරල ද්විමය භාවය චිත්රපටය ප්රතික්ෂේප කරයි. ඒ වෙනුවට, දෙමාපියන් වීම ජීව විද්යාත්මක සහතිකයක් නොව සම්බන්ධතා කුසලතාවක් ලෙස ඉදිරිපත් කරයි. ඇය දෙමාපිය ආදරය සැක නොකරයි. ඇය තේරුම් ගැනීමට සැක කරයි. ආච්චි චනුලිගේ මව ගැන අසන විට චනුලිගේ සිනහව නිරෝගී ආත්මාර්ථකාමී පරමාදර්ශයක් (An ego-ideal) පෙන්නුම් කරයි. ඇගේ මවගේ සුන්දරත්වය සහ ශක්තිය අගය කිරීමෙන්, ඇය ඇගේම අනන්යතාවයේ කොටසක් පිළිගනී. මෙයින් ඇඟවෙන්නේ තනි මවක් සිටින නිවසක ගැටුම් තිබියදීත්, එදිනෙදා ජීවිතයේ තාවකාලික ගැටුම් ඉක්මවා යන යටින් පවතින ගැඹුරු, ජීව විද්යාත්මක සහ චිත්තවේගීය ස්ථිරභාවයක් ඇති බවයි.
තම මව ලස්සන නිසා ඇය තම මවට සමාන බව පැවසීමට කැමති බව චනුලි පවසන විට, චිත්රපටය මනෝවිද්යාත්මක සත්යයක් හෙළි කරයි. තම දෙමාපියන් රිදවන විට පවා දරුවන් දෙමාපියන්ගේ ප්රතිරූපය ආරක්ෂා කරයි. දෙමව්පියන්ට දරුවා ගැන ආඩම්බරය වේදනාව සමඟ බාර ගත හැකිය. මෙම ද්විත්ව භාවය සිනමාවේදී ඉතා මෘදු ලෙස පිළිගනු ලබන්නේ කලාතුරකිනි. බොහෝ යෞවනයන් චනුලිලා වන අතර ඔවුන් පිටතින් ලැජ්ජාශීලීත්වයෙන් ඉවත් වී ඇතුළතින් වෙනස් දෘෂ්ටිකෝණයකින් ලෝකය දෙස බලයි. මෙය හුදෙක් භාෂාමය නොව චිත්තවේගීය සන්නිවේදන පරතරයක් නිරූපණය කරයි. චනුලිගේ මුරණ්ඩුකම කැරැල්ලක් ලෙස නොව, ඇගේ අභ්යන්තර යථාර්ථය ඇගේ බාහිර පරිසරය සමඟ ගැටෙන ලෝකයක අනන්යතාවය සෙවීමක් ලෙස පවතී.
බොහෝ විට ශ්රී ලාංකික සිනමාවේ පීතෘමූලික චරිත විසින් මෙහෙයවනු ලබන පූජනීය පවුල සිටී. 'මලකි දුවේ නුඹ' එකී ආඛ්යානය අර්ථවත් ලෙස මරා දමයි. තනි මවක් සහ දියණියක් කෙරෙහි අවධානය යොමු කිරීමෙන්, චිත්රපටය යෝජනා කරන්නේ සාම්ප්රදායික පවුල, තවදුරටත් සත්යයේ එකම ස්ථානය නොවන බවයි. නොදන්නා පියා වීරයෙකු හෝ දුෂ්ටයෙකු නොවේ. ඔහු හිස් පුද්ගලයෙකි. චිත්රපටයේ වඩාත්ම වැදගත් ජයග්රහණය වන්නේ එවැනි දේ නොසලකා හැරීමට වඩා වැරදි අනුගතවීම් රාමු කරන ආකාරයයි. ආචාර්ය උපාධියක් ලබා ගැනීම කෙනෙකු තාත්තා කෙනෙකු බවට පත් නොකරයි. පියෙකු වීමට ආචාර්ය උපාධියක් ලබා ගැනීම තරම් පහසු නැති බව කීම මහත් පුරාවෘත්තයකි. කවින්ද්රගේ චරිතය ජීව විද්යාත්මක හෝ නෛතික යුතුකමට වඩා චිත්තවේගීය ශ්රමය මත පදනම්ව ඔවුන්ගේ භූමිකාවන් සාකච්ඡා කරයි.
කවින්ද්රගේ චරිතය (ශ්යාම් ප්රනාන්දු) අධිකාරී නොවන අධිකාරියේ මනඃකල්පිතය මූර්තිමත් කරයි. ඔහු පැනවීමකින් තොරව මඟ පෙන්වන, විනිශ්චය නොකර සවන් දෙන සහ ප්රතිවිපාක නොමැතිව බලපෑම් කරන බුද්ධිමතෙකි. ඔහු ආයතනවල නිෂ්පාදනයක් නොවේ. කවින්ද්රගේ චරිතය ගැලවුම්කරුවෙකු හෝ ආදේශක පියෙකු නොවේ. ධූරාවලියක් නොමැතිව සවන් දෙන චරිතයකි. වැඩිහිටියන් සමඟ තනිකඩ හමුවීම් චිත්තවේගීය වශයෙන් නව යොවුන් යුවතියකගේ අභ්යන්තර ආඛ්යානය ස්ථිරවම වෙනස් කළ හැකි ආකාරය කවින්ද්රගේ චරිතය පෙන්නුම් කරයි.
මෙම චිත්රපටය "සත්ය ආත්මය" (ඇඹරැල්ලා යුෂ අවශ්ය ගැහැණිය) සහ "ඩිජිටල් ආත්මය" ( Z පරම්පරාවේ පෞරුෂය) අතර ආතතිය ගවේෂණය කරයි. චනුලිගේ නිශ්ශබ්දතාවය උපාංග මගින් සන්නිවේදනය මැදිහත් වන ලෝකයක අතුරු ඵලයකි. කෙමෙන්, 'මලකි දුවේ නුඹ' ගුරුත්වාකර්ෂණය එක් කල් පවතින චරිතයකට කඩා වැටේ. ඒ මවයි. අනෙකුත් සියලුම සබඳතා අවිනිශ්චිත සහ තාවකාලික ලෙස සලකන චිත්රපටයක, මාතෘත්වය ඓතිහාසික, හෝ සංස්කෘතික විවේචනයට ප්රතිරෝධී වන ස්වභාවික සත්යයක් ලෙස ස්ථානගත කර ඇත. තනි මාතෘත්වය, පරම්පරාගත වරදවා වටහා ගැනීම, සමාජ මාධ්ය දෙසට ඉඟි කරයි.
ඇඹරැල්ලා යුෂ යනු සංඥාකාරකයකි. චිත්රපටයේ ඇඹරැල්ලා යුෂ යනු සංවේදී නොස්ටැල්ජියාව සඳහා රූපකයකි. එය වඩ වඩාත් වියුක්ත හා යාන්ත්රික වෙමින් පවතින ලෝකයක දේශීය, ස්පර්ශ සහ ඉන්ද්රිය වෙත නැවත පැමිණීමක් නියෝජනය කරයි. එය නිශ්චිත ඓතිහාසික මොහොතකට හෝ සමාජ-ආර්ථික තත්වයකට බැඳී නැත. එය සන්දර්භයකින් තොරව මතකයට බලපෑමයි. අතීතය පරිභෝජනය කළ හැකි, මිහිරි දේ ආරක්ෂිත වේ. ඇතැම් රුචි අරුචිකම් හෝ සුවඳට අනිච්ඡ මතකය (Proustian effect) අවුලුවාලිය හැකිය.
ඇඹරැල්ලා යුෂ ළමා කාලය සංකේතවත් නොකරයි. චිත්රපටය ආඛ්යාන තර්කනය මඟ හැර සංවේදක මතකයට ඇතුළු වේ. නරඹන්නන් ඒ මොහොත තේරුම් නොගනී. එය පූර්ව වාචික මතකයකි. මෙය බලවත් වන්නේ ස්වේච්ඡාවෙන් මතකය කාලය බිඳ දමන බැවිනි. එහිදී බලාපොරොත්තු සුන්වීම්, අතාර්කික වී, දිගු කාලීනව සටන් කරන මනෝභාව තාවකාලිකව අත්හිටුවා ඇත. චිත්රපටයේ අවසානයේ වඩාත් ප්රබල ලෙස මතුවන චරිතය චනුලි නොව, කවින්ද්රා නොව, තමන්ගේම මවයි.
එය චිත්රපටය කාර්මික රසායනික ද්රව්ය (කෘතිම නිෂ්පාදිත) ලෝකයක ඇඹරැල්ලා යුෂ (ප්රබෝධමත් හා ස්වාභාවික) ලෙස ස්ථානගත කරයි. මෙය හැඟීම්බර බවක් නොවේ. එය ස්නායු විද්යාවයි. මුල් කාලීන බැඳීම් සංඛ්යාත මගින් මොළයේ ආරක්ෂාව සංකේත මගින් හැඩගස්වා ඇති ආකාරය චිත්රපටය පෙන්වා දෙයි. ඇය කතාවේ "රසවත් ඇඹරැල්ලා යුෂ" ඇඹුල්, පැණිරස සහ යාන්ත්රික ලෝකයක පැවැත්ම සඳහා අත්යවශ්ය වේ.
මලකි දුවේ නුඹ හි, චනුලිගේ මව (සමනලී ෆොන්සේකා) වඩාත්ම සංකීර්ණ චරිතයයි. ඇය ශ්රී ලාංකික සිනමාවේ බොහෝ විට දක්නට ලැබෙන දුක් විඳින ප්රාණ මව යන උපමාවෙන් රැඩිකල් ලෙස ඉවත්ව ගිය අයෙකි. චිත්රපටය ඇයව ගොදුරක් බවට පත් කිරීමෙන් වළක්වයි. ඇය ඇගේ ජීවිතය සමඟ පොරබදමින් සිටින තනි මවක් වුවද, අවධානය යොමු වන්නේ ඇයට සහකරුවෙකු නොමැතිකම කෙරෙහි නොව, ඇගේ නිපුණතාවය කෙරෙහි ය. විශේෂයෙන් තනි මව්වරුන් මත පනවා ඇති සමාජ-සංස්කෘතික සීමාවන් තුළ ඇයව විශ්වාස කළ හැකි චරිතයක් බවට පත් කරයි. ඇගේ මාතෘත්වය හැඩගස්වා ඇත්තේ අහිමි වීම, වගකීම සහ තෙහෙට්ටුව මගිනි. චනුලිගේ මව භාෂාවක් නොමැතිව දෙමාපියන් වූ කාන්තාවන්ගේ පරම්පරාවක් නියෝජනය කරයි.
චනුලිගේ මව චිත්රපටයේ චිත්තවේගීය රහස වේ. ඇය තාවකාලික ලෝකයක, ස්ථිර සම්බන්ධතාවය නියෝජනය කරයි. එසේ තිබිය දීත් ඇය තම දියණිය හික්මවීමට තරවටු කිරීම් භාවිත නොකරයි. ඇය තම දියණියගේ ලෝකය තේරුම් ගැනීමට රසකැවිලි වලින් පිරුණු මිල්ක්ෂේක් සහ ගූගල් සෙවුම් භාවිත කරයි. චිත්රපටය සමාව අයැදීමකින් හෝ උත්කර්ෂයට නැංවීමකින් තොරව ඇයට පැවැත්මට ඉඩ සලසන අතර, එසේ කිරීමෙන් චනුලිගේ මවට දුර්ලභ ගෞරවයක් ලබා දෙයි. ඇගේ අසම්පූර්ණ පැවැත්ම නොමැතිව, චනුලිගේ අභ්යන්තර ලෝකයට ප්රතිරෝධයක්, ආතතියක් සහ අවසානයේ අර්ථයක් නොමැත.
මලකි දුවේ නුඹ ඉසෙඩ් පරම්පරාව සඳහා හද උණුසුම් කරන කවියක් වන අතර ඔවුන් ඇති දැඩි කළ පරම්පරාවන් සඳහා අවශ්ය නැවත අධ්යාපනයක් වේ. එය තේරුම් ගැනීමේ පැරණි ක්රම මගින් ළමයින් යටත් කර ගැනීමට පහර දීම හෝ දැඩි සංස්කෘතික අක්ෂර අනුගමනය කිරීම මගින් කළ නොහැකි බව චිත්රපටය පෙන්වා දෙයි. ඒ වෙනුවට, එය සුමට, ඛණ්ඩනය වූ සහ ගැඹුරින් කළ හැකි පෞද්ගලික යථාර්ථයක් ඉදිරිපත් කරයි. එහිදී ඉතිරිව ඇති එකම දෙය නිරන්තරයෙන් නැවත සාකච්ඡා කළ යුතු ජීව විද්යාත්මක සම්බන්ධතාවයකි.
මලකි දුවේ නුඹ සරල, මානුෂීය චිත්රපටයක් ලෙස වෙස්වලා ගෙන ඇති නමුත්, එහි නිහඬ ප්රතිනිෂ්පාදනය දේශීය සම්භාව්ය සිනමා අධිකාරියට විරුද්ධව පවතී. චිත්රපටයේ ආකෘතිය දර්ශනය, ගැටුම් උත්සන්න වීම සහ වීරයා ප්රතික්ෂේප කරයි. උච්චතම අවස්ථාව නැත. දෘෂ්ටිවාදාත්මක දුෂ්ටයෙකු නැත. සංවාද, අභිනයන්, විරාම, නිශ්ශබ්දතා විසින් අර්ථය ගොඩනඟා නැත. එය යෝජනා කෙරේ. මෙය නූතනවාදී සිනමාවේ ප්රවීණත්වය සහ අර්ථය කෙරෙහි ඇති උමතුවට එරෙහිව චිත්රපටය ස්ථානගත කරයි.
මෙම චිත්රපටය දේශනයක් ලෙස නොව කැඩපතක් මෙන් ක්රියා කරන චිත්රපටයකි. එය ශ්රී ලංකාවේ ඉසෙඩ් පරම්පරාවේ අභ්යන්තර ලෝකය සහ ඔවුන්ගේ දෙමාපියන් විසින් දමන ලද පරම්පරා සෙවනැලි පිළිබිඹු කරයි. සෞන්දර්යාත්මකව, චිත්රපටය සිනමා ධූරාවලිය සමතලා කරයි. අර්ථ නිරූපණය ඉල්ලා සිටින දෘශ්ය ව්යාකරණ නොමැත. ආක්රමණශීලී සංකේතවාදයක් නැත. විධිමත් අවදානමක් නැත. මෙම සුමටතාවය එහි චමත්කාරය සහ එහි සීමාව යන දෙකම වේ. මේ අනුව, මලකි දුවේ විරුද්ධාභාසයක පවතී. එය ජනප්රිය සිනමා අභිලාෂය ප්රතික්ෂේප කරයි. නමුත් මහා චිත්තවේගීය සත්යයක් ආරක්ෂා කරයි.
චිත්රපටය චිත්තවේගීය බුද්ධියට (EQ) ප්රතිවිරුද්ධව බුද්ධිමය ජයග්රහණය යන සංකල්පය ගවේෂණය කරයි. ශ්රී ලාංකික සන්දර්භය තුළ, දෙමාපියන් බොහෝ විට ද්රව්යමය ස්ථාවරත්වය සහ අධ්යයන පීඩනය ලබා දෙන නමුත් ඔවුන්ට තම දරුවන්ගේ මානසික ලෝකය තුළ සැරිසැරීමට මනෝවිද්යාත්මක මෙවලම් නොමැත. එයින් යෝජනා කරන්නේ හොඳ දෙමාපියෙකු වීමට තමන්ගේම කම්පනය ගැන ඉගෙන ගැනීම අවශ්ය බවයි. එය හුදෙක් පෙකණි වැල කපා දැමීමෙන් පසු එකිනෙකාට පාලමක් සොයා ගැනීමට උත්සාහ කරන මවක් සහ දියණියක් පෙන්වයි.
චිත්රපටය තර්ක කරන්නේ ඩිජිටල් ලෝකයක අපි කෙතරම් යාන්ත්රික හෝ රොබෝ බවට පත් වුවද, අපි තවමත් මෙම සරල, ප්රාථමික චිත්තවේගීය සම්බන්ධතා මගින් මෙහෙයවනු ලබන බවයි. මෙම මානව තත්වය පැහැදිලි කිරීමට සිනමා ව්යාකරණ හෝ රූප අභිධර්ම අවශ්ය නොවේ. මෙම චිත්රපටය ඵලදායී වන්නේ එහි සංයමයයි. මලකි දුවේ නුඹ මව්වරුන් සහ දියණියන් අතර, පරම්පරා අතර සහ අප තුළම නිම නොකළ අවබෝධය පිළිබඳ චිත්රපටයකි. චිත්රපටය කිසිදු නිගමනයක් ලබා නොදේ. රසයක් පමණි. එම රසය තුළ, ධූරාවලිය බිඳ වැටේ.
සටහන - මහාචාර්ය ආරියරත්න ඇතුගල
මෙම සටහන 'Ariyarathna Athugala' ෆේස්බුක් පිටුව ඇසුරින් උපුටා ගන්නා ලදී.
